تفسیر آزمایش ادرار چگونه است؟ نکات مهم قبل از انجام آزمایش ادرار

مقدمه

آزمایش ادرار یکی از ساده‌ترین و مفیدترین روش‌های تشخیصی در پزشکی است که اطلاعات زیادی درباره سلامت بدن، کارکرد کلیه‌ها و سیستم ادراری می‌دهد. این آزمایش می‌تواند مشکلات مختلفی مانند عفونت‌های ادراری، سنگ کلیه، دیابت، بیماری‌های کبدی یا حتی نشانه‌های اولیه سرطان را نشان دهد. برای نتیجه دقیق، باید نکاتی مانند نوشیدن آب کافی، دوری از برخی داروها و پیروی از راهنمایی‌های پزشک را رعایت کنید.

آزمایش ادرار در چه بیماری‌هایی انجام می‌شود؟

آزمایش ادرار بخشی از چکاپ‌های معمول است و برای تشخیص بیماری‌های داخلی مانند مشکلات کلیوی، عفونت ادراری، سنگ کلیه، انسداد مجاری، بیماری‌های کبدی و دیابت استفاده می‌شود. علائم رایج که ممکن است پزشک این آزمایش را تجویز کند شامل درد شکم یا کمر، سوزش هنگام ادرار، خون در ادرار یا تکرر ادرار است.

علاوه بر این، آزمایش ادرار در بارداری، قبل از جراحی یا بستری شدن در بیمارستان انجام می‌شود. مطالعات جدید نشان می‌دهند که ادرار می‌تواند نشانه‌های اولیه سرطان‌هایی مانند مثانه یا پروستات را نشان دهد. برای مثال، تحقیقاتی در سال ۲۰۲۵ توسط دانشگاه جانز هاپکینز، یک آزمایش ادراری جدید بر اساس RNA برای تشخیص سرطان پروستات معرفی کرده که دقت بالایی دارد. همچنین، پژوهش‌هایی در سال ۲۰۲۴ نشان داده که ادرار می‌تواند تغییرات سلولی مرتبط با سرطان مری را زودتر تشخیص دهد.

فرق کشت ادرار با آزمایش ادرار چیست؟

آزمایش ادرار (Urinalysis) یک بررسی کلی است که ظاهر، ترکیب شیمیایی و اجزای میکروسکوپی ادرار را چک می‌کند و برای تشخیص عفونت، مشکلات کلیوی یا دیابت مفید است. اما کشت ادرار (Urine Culture) مخصوص شناسایی باکتری یا قارچ‌های عامل عفونت است و برای انتخاب آنتی‌بیوتیک مناسب استفاده می‌شود. مطالعات جدید در سال ۲۰۲۵ بر روش‌های مولکولی سریع‌تر برای کشت ادرار تمرکز دارند تا نتایج در چند ساعت آماده شود.

آزمایش ادرار چگونه انجام می‌شود؟

نمونه ادرار در ظرف تمیز جمع‌آوری می‌شود، اول صبح که غلظت مواد بیشتر است. نمونه باید ظرف یک ساعت به آزمایشگاه برسد، وگرنه نمونه باید در یخچال نگه داشته شود. آزمایش در سه مرحله است:

هدف از انجام مرحله	هدف از انجام مرحله
مرحله اول: بررسی ظاهری	چک رنگ و شفافیت؛ مثلاً رنگ قرمز ممکن است خون نشان دهد و کدری عفونت.
مرحله دوم: بررسی میکروسکوپی	جستجوی کریستال‌ها یا سلول‌ها که می‌تواند سنگ کلیه را نشان دهد.
مرحله سوم: دیپ استیک	نوار شیمیایی که با ادرار واکنش می‌دهد و سطوح مواد را اندازه می‌گیرد.

برای آزمایش بارداری با ادرار باید ناشتا بود؟

معمولاً نه، می‌توانید غذا بخورید. اما اگر با آزمایش‌های دیگر ترکیب شود، ممکن است نیاز به ناشتا باشد. با پزشک چک کنید.

چه مواردی در آزمایش ادرار اندازه‌گیری می‌شوند؟

موارد اصلی شامل وزن مخصوص، pH، پروتئین، گلوکز، کتون‌ها، خون، لکوسیت استراز، نیتریت، بیلی‌روبین و اوروبیلینوژن است. مقادیر نرمال ممکن است کمی متفاوت باشد، اما پزشک تفسیر می‌کند.

۱. رنگ (Color)

رنگ طبیعی زرد روشن تا کهربایی است. تغییرات می‌تواند از غذا، دارو یا بیماری باشد.

۲. وزن مخصوص (Specific Gravity)

بین ۱.۰۰۵ تا ۱.۰۳۰ نرمال است. پایین نشان‌دهنده مصرف زیاد آب یا مشکل کلیوی، بالا کم‌آبی یا دیابت.

۳. شفافیت (Appearance)

ادرار نرمال شفاف است. کدری می‌تواند عفونت یا سنگ نشان دهد.

۴. اسیدیته (pH)

معمولاً ۶، بین ۴.۵ تا ۸. pH پایین (اسیدی) از رژیم پروتئینی یا کم‌آبی، بالا از عفونت یا رژیم گیاهی.

۵. بیلی‌روبین (Bilirubin)

نباید باشد؛ حضور آن بیماری کبدی نشان می‌دهد.

۶. اوروبیلینوژن (Urobilinogen)

۰.۵ تا ۱ mg/dL نرمال؛ زیاد آن مشکلات کبدی یا کم‌خونی.

۷. پروتئین (Protein)

کمتر از ۳۰ نرمال؛ بیشتر از این مقدار پروتئینوری نامیده می‌شود و از استرس، ورزش یا بیماری کلیوی ناشی می شود.

۸. گلوکز (Glucose)

نباید در ادرار دیده شود ؛ وجود گلوکز در ادرار، دیابت یا بارداری نشان می‌دهد.

چه مواردی در نتیجه آزمایش ادرار اختلال ایجاد می‌کند؟

داروها (مانند ویتامین C)، غذا (چغندر برای رنگ قرمز)، ورزش شدید یا عفونت می‌تواند نتایج را تغییر دهد. مطالعات جدید نشان می‌دهند که تاخیر در تحلیل بیش از ۶ ساعت می‌تواند ترکیب ادرار را عوض کند.

نمونه ادرار چگونه جمع‌آوری می‌شود؟

ظرف حتما تمیز و استریل باشد. پس از خارج شدن چند قطره از ادرار، اقدام به جمع آوری نمایید. برای ۲۴ ساعته، در تمام طول روز ادرار را جمع کنید. دستورالعمل‌های جدید تاکید روی استریل بودن برای جلوگیری از آلودگی دارند.

نتیجه‌گیری

آزمایش ادرار ابزاری ساده اما قدرتمند است که با پیشرفت‌های جدید، نقش بیشتری در تشخیص زودرس دارد. اگر نتایج غیرطبیعی داشتید، سریع به پزشک عمومی یا اورولوژیست مراجعه کنید. برای چکاپ منظم، سالی یک بار آزمایش پیشنهاد می‌شود، به ویژه اگر دیابت یا مشکلات کلیوی دارید.

Reference:

https://www.mordorintelligence.com/industry-reports/urinalysis-market

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10145414/