آزمایش اوره: از تشخیص عملکرد کلیه تا شناسایی عفونت معده

مقدمه

آزمایش اوره خون یکی از رایج‌ترین و پرکاربردترین آزمایش‌های بالینی است که عمدتاً برای ارزیابی سلامت کلیه‌ها استفاده میشود. این آزمایش که با نام‌های آزمایش BUN (نیتروژن اوره خون) نیز شناخته می‌شود، میزان یک ماده زائد به نام اوره را در خون اندازه‌گیری می‌کند.

اوره محصول نهایی متابولیسم (سوخت و ساز) پروتئین‌ها در بدن است. هنگامی که کبد پروتئین‌های دریافتی از غذا یا بافت‌های بدن را تجزیه می‌کند، نیتروژن را به شکل آمونیاک آزاد می‌کند که سپس به اوره تبدیل می‌شود. این اوره از طریق جریان خون به کلیه‌ها می‌رسد و کلیه‌های سالم بیش از 90 درصد آن را از خون تصفیه کرده و از طریق ادرار دفع می‌کنند. بنابراین، سطح اوره در خون نشانگر مستقیمی از کارایی کلیه‌ها در پاکسازی خون است.

چه زمانی و چرا آزمایش اوره تجویز می‌شود؟

پزشکان ممکن است آزمایش اوره را در چندین موقعیت مختلف درخواست کنند که عموماً در سه دسته کلی قرار می‌گیرند:

غربالگری (چکاپ روتین): به عنوان بخشی از آزمایش‌های دورهای سلامت، به‌ویژه در افرادی که عوامل خطر بیماری کلیوی مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماری قلبی یا سابقه خانوادگی مشکلات کلیوی را دارند.
تشخیص: هنگامی که بیمار علائمی دارد که میتواند نشان‌دهنده اختلال در عملکرد کلیه باشد.
پایش (مانیتورینگ): برای ارزیابی روند یک بیماری کلیوی شناخته شده، بررسی اثربخشی درمان (مانند دیالیز) یا کنترل عوارض کلیوی برخی داروها.

علائم و نشانه‌های مرتبط با اختلال کلیه

در صورت مشاهده علائم زیر، پزشک ممکن است آزمایش اوره را توصیه کند:

تغییر در عادت ادراری: مانند تکرر ادرار، کاهش حجم ادرار، یا احساس سوزش حین ادرار.
تغییر در ظاهر ادرار: ادرار کف‌آلود، خونی یا به رنگ قهوه‌ای.
تورم (اِدِم): در نواحی مانند دست‌ها، پاها، مچ پا، اطراف چشم یا شکم.
علائم عمومی: خستگی مفرط و بی‌دلیل، ضعف، کاهش اشتها، مشکل در تمرکز، یا درد در ناحیه میانی کمر (زیر دنده‌ها).

آمادگی، نحوه انجام و تفسیر نتایج

آمادگی و انجام آزمایش

آزمایش اوره یک آزمایش خون ساده است. یک نمونه خون از رگ بازوی شما گرفته می‌شود و برای تحلیل به آزمایشگاه فرستاده می‌شود.

نیاز به ناشتا بودن: اگر تنها آزمایش درخواست شده، BUN باشد، معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست. اما اگر این آزمایش به همراه آزمایش‌های دیگر مانند پانل متابولیک جامع (CMP) درخواست شود، ممکن است لازم باشد ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید. همیشه دستورالعمل پزشک خود را دنبال کنید.
تأثیر داروها: مصرف برخی داروها مانند آنتی‌بیوتیک‌های خاص، کورتیکواستروئیدها یا داروهای شیمی‌درمانی ممکن است بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد. حتماً پزشک را از تمام داروهای مصرفی خود مطلع کنید.

محدوده نرمال و تفسیر نتایج

نتایج آزمایش اوره معمولاً بر حسب میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) گزارش می‌شود. محدوده نرمال تحت تأثیر عواملی مانند سن، جنسیت، روش آزمایشگاه و رژیم غذایی قرار می‌گیرد.

جدول زیر یک محدوده کلی را نشان می‌دهد:

گروه سنی/جنسیتی	محدوده نرمال BUN (میلیگرم در دسیلیتر)	محدوده نرمال اوره کل (میلی‌گرم در دسیلیتر)
کودکان ۱ تا ۱۷ سال	۷ – ۲۰	حدود ۱۵ – ۴۰
بزرگسالان (زنان)	۶ – ۲۱	حدود ۱۳ – ۴۵
بزرگسالان (مردان)	۸ – ۲۴	حدود ۱۵ – ۴۵
افراد مسن (بالای ۶۰ سال)	ممکن است کمی بالاتر از جوانان باشد	ممکن است کمی بالاتر باشد

*نکته: مقدار “اوره خون” (Urea) تقریباً ۲.۱۴ برابر مقدار “نیتروژن اوره خون” (BUN) است.

علل افزایش سطح اوره خون (هایپراوریسمی)

سطح بالای اوره خون میتواند ناشی از مشکلات کلیوی یا عوامل غیرکلیوی باشد:

مشکلات کلیوی: آسیب حاد یا بیماری مزمن کلیه که باعث کاهش فیلتراسیون می‌شود.
کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون): شایع‌ترین علت غیرکلیوی افزایش اوره است.
رژیم غذایی بسیار پرپروتئین.
کاهش جریان خون به کلیه‌ها: در مواردی مانند نارسایی احتقانی قلب، شوک یا حمله قلبی.
خونریزی گوارشی.
انسداد در مسیر دفع ادرار (مثلاً به دلیل سنگ کلیه یا بزرگشدن پروستات).

علل کاهش سطح اوره خون

سطح پایین اوره کمتر شایع است و ممکن است نشان‌دهنده این موارد باشد:

بیماری شدید کبدی (چون کبد نمیتواند اوره تولید کند).
سوءتغذیه یا رژیم غذایی بسیار کم‌پروتئین.
آبرسانی بیش از حد (مصرف مایعات بسیار زیاد).
بارداری (به‌ویژه در سه ماهه آخر).

آزمایش‌های تکمیلی و نسبت BUN به کراتینین

از آنجا که عوامل زیادی غیر از عملکرد کلیه می‌توانند بر سطح اوره تأثیر بگذارند، پزشکان هرگز تنها به نتیجه این آزمایش اکتفا نمی‌کنند. مهم‌ترین آزمایش تکمیلی، آزمایش کراتینین خون است. کراتینین نیز یک ماده زائد (حاصل از متابولیسم عضلات) است که توسط کلیه‌ها دفع می‌شود، اما برخلاف اوره، کمتر تحت تأثیر رژیم غذایی و عوامل غیرکلیوی قرار می‌گیرد.

نسبت BUN به کراتینین یک شاخص تشخیصی مفید است. نسبت طبیعی معمولاً بین ۱۰:۱ تا ۲۰:۱ است.

نسبت بالا (مثلاً بیشتر از ۲۰:۱) اغلب نشان‌دهنده شرایطی است که بر جریان خون کلیه تأثیر می‌گذارد، مانند کم‌آبی بدن، نارسایی قلبی یا خونریزی گوارشی.
نسبت پایین (کمتر از ۱۰:۱) ممکن است به بیماری کبدی یا سوءتغذیه اشاره کند.

در صورت مشکوک بودن به بیماری کلیوی، پزشک ممکن است آزمایش تخمین نرخ فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) را نیز درخواست کند که بهترین شاخص برای ارزیابی درصد عملکرد کلیه محسوب می‌شود.

آزمایش اوره تنفسی (UBT): کاربرد متفاوت در تشخیص عفونت معده

جالب است بدانید که “اوره” در یک آزمایش کاملاً متفاوت دیگر نیز نقش کلیدی دارد: آزمایش تنفسی اوره (UBT) برای تشخیص عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری در معده.

نحوه عملکرد آزمایش تنفسی اوره

بیمار یک مایع یا قرص حاویاوره نشاندار (با ایزوتوپ کربن-۱۳ یا کربن-۱۴) را می‌بلعد.
اگر باکتری هلیکوباکتر پیلوری در معده وجود داشته باشد، آنزیماوره‌آز تولید می‌کند.
این آنزیم، اوره نشاندار را بهآمونیاک و دی‌اکسیدکربن نشاندار تجزیه می‌کند.
دی‌اکسیدکربن نشاندار جذب خون شده و از طریق ریه‌ها دفع می‌شود.
با اندازه‌گیری میزان دی‌اکسیدکربن نشاندار در هوای بازدمی بیمار، می‌توان وجودعفونت فعال باکتری را با دقت بالای ۹۸ درصد تشخیص داد.

این آزمایش، غیرتهاجمی، دقیق و سریع است و اغلب برای تأیید عفونت و نیز پیگیری موفقیت درمان پس از اتمام دوره آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شود.

جمع‌بندی و توصیه پایانی

آزمایش اوره خون یک ابزار غربالگری اولیه ارزشمند برای سلامت کلیه‌ها است، اما تفسیر آن همیشه باید توسط پزشک و با توجه به شرایط بالینی بیمار، علائم و نتایج آزمایش‌های تکمیلی (به‌ویژه کراتینین) انجام شود. اگر نتیجه آزمایش شما خارج از محدوده نرمال است، به‌هیچ‌وجه نباید خودتان اقدام به تفسیر یا درمان کنید. ممکن است یک علت ساده مانند کم‌آبی بدن یا رژیم غذایی اخیر باعث این تغییر شده باشد. پزشک با در نظر گرفتن تمام جوانب، علت زمینه‌ای را تشخیص داده و راهنمایی‌های لازم را ارائه خواهد داد که ممکن است شامل تعدیل رژیم غذایی، افزایش مصرف مایعات یا انجام بررسی‌های تخصصی‌تر باشد.

Reference:

https://simorghlab.ir/%D8%A2%D8%B2%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D

http://2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24867507/