بیلیروبین محصول جانبی تجزیه گلبولهای قرمز قدیمی خون است. وقتی گلبولهای قرمز خون چرخه زندگی خود را در بدن شما به پایان میرسانند، تجزیه میشوند و برای پردازش از طریق جریان خون به کبد شما منتقل میشوند. کبد شما بیلیروبین را به همراه سایر مواد زائد در مایعی به نام صفرا قرار میدهد. صفرا از طریق رودهها از بدن شما خارج میشود. بیلیروبین رنگدانهای است که به صفرا رنگ زرد متمایز میدهد. همچنین به مدفوع شما رنگ میدهد. آزمایش بیلیروبین برای اندازه گیری سطح بیلی روبین یا زردی در خون استفاده میشود. این آزمایش معمولاً به عنوان یک شاخص برای تشخیص اختلالات کبدی و صفرا مورد استفاده قرار میگیرد. افزایش سطح این ماده در خون میتواند نشانگر مشکلاتی مانند زردی پوست، هپاتیت یا التهاب کبد، سنگ های صفراوی و برخی بیماریهای دیگر باشد.
انواع آزمایش بیلی روبین در آزمایشگاه
بیلی روبین در آزمایشگاه خون به دو شکل اصلی اندازه گیری می شود:
بیلی روبین مستقیم ( Direct Bilirubin)
بیلی روبین مستقیم یا کانژوگه نوعی از بیلی روبین است که در کبد پردازش شده و محلول درآب می باشد. افزایش بیلی روبین مستقیم معمولا نشان دهنده انسداد مجاری صفراوی، بیماری های کبدی یا مشکلات دفع صفرا است.
جواب آزمایش بیلی روبین مستقیم (Direct Bilirubin)
بیلیروبین مستقیم نوع محلول در آب بیلیروبین است که بعد از پردازش در کبد وارد صفرا میشود. بالا بودن آن معمولاً نشانه اختلال در دفع صفرا از کبد، مشکلات کبدی یا بسته شدن مجاری صفراوی می باشد. در این موارد میتواند به بیش از ۵۰٪ از بیلیروبین کل برسد در حالی که در حالت عادی زیر ۲۰٪ است مقدار نرمال آن در بزرگسالان معمولاً کمتر از ۰٫۳ میلیگرم بر دسیلیتر است.
بیلی روبین غیر مستقیم (Indirect Bilirubin )
بیلی روبین غیر مستقیم یا غیر کانژوگه بخشی از بیلیروبین کل است که هنوز توسط کبد پردازش نشده است. قبل از ورود به کبد تشکیل می شود و غیر محلول در آب است. افزایش این نوع بیلی روبین معمولاً نشانه مشکلات قبل از کبد است، مانند:
- تخریب بیش از حد گلبولهای قرمز (همولیز)
- نقص در فرآیند جذب و پردازش بیلیروبین توسط سلولهای کبدی
- ALP (آلکالین فسفاتاز) و GGT(گاما گلوتامیل ترانسفراز): این آنزیمها مارکر کلستاز (احتباس صفرا) هستند. هنگامی که افزایش بیلیروبین به دلیل انسداد یا اختلال در جریان صفرا باشد، این دو آنزیم معمولاً همراه و همجهت با بیلیروبین مستقیم به شدت افزایش مییابند (مثلاً ۳ تا ۱۰ برابر وضعیت نرمال).
- اوروبیلینوژن و بیلی روبین در ادرار شاخصهای ادراری بیلیروبین.
- بیلی روبین در ادرار: فقط وقتی مثبت میشود که بیلیروبین مستقیم در خون بالا باشد.
- اوروبیلینوژن در ادرار: ممکن است در برخی بیماریهای کبدی افزایش یا کاهش یابد.
اهمیت آزمایش بیلی روبین
آزمایش بیلی روبین یکی از آزمایشهای کلیدی در تشخیص و پایش بسیاری از بیماری های داخلی، مشکلات کبدی و سیستم صفراوی است. اندازه گیری سطح بیلی روبین در آزمایشگاه به پزشکان کمک می کند تا اختلالات کبدی مانند هپاتیت، سیروز کبدی و انسداد مجاری صفراوی را به موقع تشخیص دهند. همچنین این آزمایش در بررسی علت زردی پوست و چشم، به ویژه در نوزادان اهمیت بالایی دارد. آزمایش بیلی روبین به عنوان بخشی از آزمایشهای عملکرد کبد، یکی از ابزارهای ضروری در تشخیص زود هنگام و پیشگیری از عوارض جدی کبدی محسوب می شود.
تشخیص بیماری های کبدی با آزمایش بیلی روبین
آزمایش بیلی روبین یک جزء از پروفایل آزمایشات کبدی است که وضعیت عمومی سلامت کبد را نشان می دهد که می تواند در تشخیص موارد زیر مفید واقع شود:
- زردی. افزایش بیلی روبین می تواند باعث زرد شدن پوست و سفیدی چشم شما (زردی) شود.
- انسداد مجاری صفراوی.
- تشخیص و نظارت بر پیشرفت سایر بیماری های کبدی مانند هپاتیت.
- کمک به ارزیابی کم خونی ناشی از تخریب گلبول های قرمز خون
- ارزیابی مسمومیت دارویی.
آزمایشات متداول مرتبط با آزمایش بیلی روبین
برخی آزمایش ها ازجمله آزمایشهای عملکرد کبد و آلبومین ممکن است همراه با آزمایش بیلی روبین انجام شودکه به اختصار به آن ها اشاره می شود.
- آزمایش ALT و AST: که برای ارزیابی آسیب کبدی تجویز میشود.
- آزمایش ALP: که معمولا برای بررسی انسداد مجاری صفراوی تجویز میشود.
- آزمایش آلبومین: که این آزمایش نیز برای ارزیابی عملکرد کبد در تولید پروتئینها انجام میشود.
- GGT:این آزمایش بیشتر به منظور تأیید انسداد صفراوی در کنار ALP انجام میشود
جواب آزمایش بیلی روبین
نتایج آزمایش بیلی روبین به صورت بیلی روبین مستقیم، غیر مستقیم یا تام بیان می شود. بیلی روبین تام ترکیبی از بیلی روبین مستقیم و غیر مستقیم است. به طور معمول، نتایجی برای بیلی روبین مستقیم و کل دریافت خواهید کرد.
میزان نرمال و بحرانی بیلی روبین در آزمایش خون
- مقادیر نرمال برایکودکان / بالغین / افراد مسن
- بیلیروبین توتال: ۰/۳-۱/۰ mg/dl
- بیلیروبین غیر مستقیم: ۰/۲-۰/۸ mg/dl
- بیلیروبین مستقیم: ۰/۱-۰/۳ mg/dl
- بیلیروبین توتال نوزاد: ۰/۱-۱۲/۰ mg/dl
- ادرار: ۰-۰/۰۲ mg/dl
- مقادیر بحرانی
- نوزادان: > ۱۵ mg/dl
- بالغین: > ۱۳ mg/dl
یادآوری ۱: اگر بعد آزمایش بیلیروبین، میزان بیلیروبین تام را از میزان بیلیروبین مستقیم در خون کم کنیم، میزان بیلیروبین غیر مستقیم در خون به دست میآید. این نکته را نیز نباید فراموش کنیم که مرجع رنج نرمال در هر آزمایشگاه متغیر است و به شدت به دو فاکتور سن و جنس بستگی دارد.
یادآوری ۲: بیلی روبین بالا در نوزادان به دلیل استرس تولد طبیعی است. میزان طبیعی بیلیروبین غیر مستقیم ظرف ۲۴ ساعت اول تولد کمتر از ۵.۲ (mg/dL) است؛ اما بعضی از نوزادان دچار نوعی یرقان هستند و میزان بیلیروبین ظرف چند روز اول بعد از تولد به بیشتر از ۵ (mg/dL) میرسد. در این شرایط باید رسیدگیهای پزشکی به موقع انجام شود تا وضعیت نوزاد بحرانی نشود.
معمولا در ۱۰ روز اول تولد میزان بیلیروبین در نوزادان نوسان بسیار زیادی دارد. لذا انجام آزمایش بیلی روبین در روز اول و سوم تولد ضرورت دارد؛ چنانچه آزمایش روز سوم روند صعودی میزان بیلیروبین در خون را نشان دهد، حتما باید پیگیریهای پزشکی لازم انجام شود تا مشکلات نوزاد حاد نشود و عواقب خطرناک و بد حاصل نشود.
آیا برای آزمایش بیلی روبین باید ناشتا بود؟
با توجه به این که مصرف غذا و نوشیدنیها ممکن است بر روی نتایج آزمایش بیلی روبین تاثیر گذار باشد لازم است قبل از انجام آزمایش بیلی روبین ناشتا باشید. به طور معمول زمان ناشتایی قبل از انجام آزمایش بیلی روبین ۸ تا ۱۲ ساعت در نظر گرفته میشود با این حال این زمان میتواند با توجه به آزمایشگاهی که قصد دارید در آن آزمایش انجام دهید متفاوت باشد. در طول زمان ناشتایی قبل از انجام آزمایش مصرف آب بلامانع است. همچنین اگر از داروهای خاصی استفاده میکنید لازم است این مورد را با پزشک خود در میان بگذارید زیرا مصرف برخی از داروها میتواند بر روی نتایج آزمایش بیلی روبین شما تاثیرگذار باشد.
چه عواملی باعث تداخل در انجام آزمایش بیلی روبین میشود؟
عوامل متعددی میتوانند در انجام آزمایش بیلیروبین تداخل ایجاد کنند و نتایج کاذب ایجاد نمایند. برخی از مهمترین این تداخلات شامل موارد زیر هستند:
- نور: در صورتی که نمونه بیش از یک ساعت در معرض نور خورشید قرار بگیرد نتیجه آزمایش بیلی روبین ممکن است دچار کاهش کاذب شود.
- داروها: برخی از داروها ممکن است باعث افزایش کاذب بیلی روبین و برخی دیگر ممکن است باعث کاهش کاذب بیلی روبین شوند. به عنوان مثال، داروهای ضد مالاریا، استرپتومایسین، ریفامپین، و داروهای ادرار آور ممکن است سطح بیلیروبین را افزایش دهند، در حالی که باربیتوراتها ممکن است باعث کاهش آن شوند.
- رژیم غذایی: جالب است بدانید که ناشتایی طولانی مدت یا بیاشتهایی ممکن است باعث افزایش سطح بیلی روبین به صورت کاذب شوند. این در حالی است که خوردن غذاهای پرچرب قبل از آزمایش بیلی روبین میتواند باعث کاهش کاذب سطح بیلی روبین شود.
- مواد حاجب رادیو گرافی: در صورتی که ۲۴ ساعت قبل از انجام آزمایش بیلی روبین رادیو گرافی انجام دادهاید بهتر است آزمایش بیلی روبین را انجام ندهید زیرا مواد حاجب رادیوگرافی ممکن است منجر به نتایج کاذب شوند.
زردی نوزادان و بیلیروبین
زردی در نوزادان یکی از رایجترین دلایل افزایش بیلیروبین است. این حالت معمولاً ناشی از عملکرد ناقص کبد نوزاد در دفع بیلیروبین است. پزشک ممکن است برای درمان زردی نوزادان میتواند راهکارهای زیر را تجویز یا توصیه کند:
- فوتوتراپی (نوردرمانی): بیلیروبین غیرمستقیم را به شکلی تبدیل میکند که بتواند از بدن دفع شود.
- تغذیه مناسب: تغذیه منظم نوزاد میتواند به دفع بیلیروبین کمک کند.
- تعویض خون: در موارد شدید، ممکن است نیاز به تعویض خون باشد.
آزمایش بیلیروبین تام
آزمایش بیلیروبین تام مقدار کل بیلیروبین موجود در خون را اندازهگیری میکند که شامل نوع مستقیم و غیرمستقیم است. این آزمایش برای بررسی وضعیت کبد، زردی نوزادان و برخی بیماریهای خونی استفاده میشود. بالا یا پایین بودن آن میتواند نشانه یک مشکل زمینهای باشد.
بالا بودن بیلی روبین تام و مستقیم
سطوح بالاتر بیلی روبین مستقیم درخون ممکن است نشان دهد که کبد به درستی بیلی روبین را پاک نمی کند. این علامت نشان دهنده آسیب یا بیماری کبدی است. یکی از علائم شایع بالا بودن بیلی روبین زردی است. علاوه بر زردی، سطح بالای بیلی روبین تام در بزرگسالان نیز ممکن است ناشی از موارد زیر باشد.
- کم خونی
- سیروز
- واکنش به انتقال خون
- سندرم گیلبرت – یک بیماری شایع و ارثی که در آن کمبود آنزیمی وجود دارد که به تجزیه بیلی روبین کمک می کند.
- هپاتیت ویروسی
- واکنش به مواد مخدر
- بیماری کبدی الکلی
- سنگ کیسه صفرا
- ورزش های بسیار شدید، مانند دوی ماراتن، می تواند سطح بیلی روبین شما را افزایش دهد.
میزبان خطرناک بیل روبین در بزرگسالان
به طور معمول غلظت بیلیروبین تام بالای ۲٫۵–۳ میلیگرم در دسیلیتر خطرناک محسوب می شود و اگر به بالای ۱۰–۱۵ برسد، میتواند منجر به زردی شدید پوست و چشمها (یرقان) بشه و حتی آسیب های مغزی مثل کرنیکتروس در بزرگسالان به دنبال داشته باشد. البته در موارد خیلی حاد مثل انسداد مجاری صفراوی یا هپاتیت شدید، ممکن است غلظت بالای ۲۰– 30میلی گرم بر دسی هم مشاهده شود که نیاز به بستری و درمان فوری خواهد داشت.
علت بالا بودن بیلیروبین تام در بزرگسالان
علل اصلی به سه دسته تقسیم میشوند:
- مشکلات قبل از کبد مانند تخریب زیاد گلبولهای قرمز در کمخونی همولیتیک که بیلیروبین غیرمستقیم افزایش مییابد.
- مشکلات کبدی مثل هپاتیت، سیروز
- مشکلات بعد از کبد مانند انسداد مجاری صفراوی به دلیل سنگ یا تومور که بیلیروبین مستقیم بالا میرود.
پیشگیری از تغییرات سطح بیلیروبین
بهترین راهکار، همیشه پیشگیری از ابتلا به بیماری است. به همین دلیل ما توصیه میکنیم که سبک زندگی خود را برای کاهش بیلی روبین بهبود ببخشید. در کنار آن برای پیشگیری از مشکلات مربوط به بیلیروبین، موارد زیر هم توصیه میشود:
- رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای حاوی آنتیاکسیدان و ویتامینهای ضروری برای سلامت کبد.
- اجتناب از الکل: مصرف الکل میتواند عملکرد کبد را مختل کند.
- واکسیناسیون: واکسن هپاتیت B و A میتواند از بیماریهای کبدی پیشگیری کند.
- کنترل بیماریهای خونی: درمان بهموقع اختلالات خونی میتواند از افزایش بیلیروبین جلوگیری کند.
جمع بندی و نتیجه گیری
آزمایش بیلی روبین یکی از مهمترین آزمایشهای تشخیصی در عملکرد کبد بررسی علل زردی(یرقان) و سلامت مجاری صفراوی می باشد اندازه گیری بیلی روبین تام (تام) مستقیم و غیر مسقیم به پزشک کمک می کند تا بین اختلالات کبدی، انسداد صفراوی و بیماری های همولتیک تمایز قایل شود. این آزمایش در کنار سایر آزمایشهای کبدی مثل ALT/ASTو ALP نقش کلیدی در تشخیص زود هنگم بیماری های کبدی و پیشگیری از عوارض جدی این بیماری به ویژه در نوزادان دارد.
Reference:
https://www.drsalehilab.com/bilirubin/
https://www.homeca.ir/articles/bilirubin-total-test/